SEARCH

Medische informatie over periodieke koorts

Zeldzame periodieke (terugkerende) koortsziekten kunnen erg complex zijn. Er is veel onderzoek gedaan naar deze ziekten en de genetische factoren erachter, maar er is nog heel veel dat we niet weten – zelfs wetenschappers niet. De ziektes hebben vooral te maken met verschillen in de genetische opbouw (DNA) tussen mensen. DNA-verschillen tussen mensen komen van nature voor; geen twee mensen zijn gelijk. Maar soms heeft een kleine verandering (1 verandering op de 3 miljard DNA-basenparen) grote gevolgen, zoals wanneer je de eerste dominosteen van een lange reeks omver duwt. In dit wetenschappelijke deel van de website beschrijven we in een notendop wat we op dit moment weten over de kleine veranderingen in het DNA (mutaties) die leiden tot zeldzame periodieke koortsen. Ook beschrijven we een aantal van deze ziektes – CAPS, SJIA, FMF, TRAPS en HIDS/MKD. Klik op een van de links voor meer informatie.

Auto-inflammatoire ziektes

Indringers in het lichaam: hoe ons lichaam ons beschermt

Een gezond immuunsysteem: het afweersysteem van je lichaam tegen ziektekiemen

Het is algemeen bekend dat een gezond immuunsysteem van essentieel belang is voor het afweren van ziektekiemen. Deze ziektekiemen zijn bijvoorbeeld virussen (die zorgen voor verkoudheid of griep) die elke winter weer de kop opsteken, of bacteriën (zoals streptokokken, waar je keelontsteking van krijgt).

De huid en slijmvliezen, zoals de binnenkant van de neus, vormen de eerste barrière voor de ziektekiemen wanneer ze het lichaam binnen willen dringen. Ons speeksel, zweet en traanvocht (de ‘chemische’ afweersystemen van ons lichaam) bevatten stoffen, zoals enzymen, die de ziektekiemen kunnen doden.

Als de ziektekiemen toch ons lichaam binnendringen, is ons immuunsysteem de volgende barrière die de groei en vermeerdering van de ziektekiemen probeert tegen te houden. Het afweersysteem bestaat uit cellen (lymfocyten) en boodschappers (cytokinen) die in het bloed circuleren, waar ze ziektekiemen opsporen en te lijf gaan.

Een infectie: als ziektekiemen binnendringen

Sommige delen van het afweersysteem worden actief bij patiënten met auto-inflammatoire ziektes als er geen ziektekiemen in het lichaam zijn binnengedrongen. Hierdoor is er sprake van spontane ontstekingen in het lichaam.

Wanneer ziektekiemen het lichaam binnendringen en een infectie veroorzaken, werken twee delen van het immuunsysteem samen tegen de indringers:

  1. Een typische infectie wordt eerst te lijf gegaan door de ingebouwde respons op indringers (aangeboren immuunsysteem) via het ontstekingsproces. Hierbij ‘eten’ de cellen de indringers op (zoals bij Pac-man). Als dat niet genoeg is, schiet het verworven of adaptieve immuunsysteem te hulp.
  2. Het verworven (adaptieve) immuunsysteem ‘bestudeert’ de ziektekiemen en ontwikkelt speciale antilichamen die tegen deze kiemen gericht zijn. De antilichamen binden zich aan de ziektekiemen en klonteren ze samen om ze te vernietigen. Het verworven systeem ‘onthoudt’ de ziektekiem en kan de specifieke antilichamen snel opnieuw produceren vanuit het ‘geheugen’ als dezelfde ziektekiem opnieuw het lichaam binnendringt. Bij vaccinaties tegen ziektes maken we handig gebruik van het vermogen van ons lichaam om eerdere invasies te herinneren.

Klik om de afbeelding te vergroten

Ontwikkeling van een gezonde immuunrespons op ziektekiemen

Spontane ontsteking: Auto-inflammatoire ziektes

Wat zijn auto-inflammatoire ziektes?

Auto-inflammatoire ziektes, zoals periodieke (terugkerende) koorts zijn aandoeningen waarbij de ontstekingsrespons zich automatisch of ‘vanzelf’ ontwikkelt, in plaats van als reactie op binnendringende ziektekiemen. Deze ‘auto-inflammatie’ (automatische ontsteking) komt voort uit het niet-specifieke aangeboren immuunsysteem[1]. Bij sommige mensen komt het af en toe voor, bij anderen continu (chronisch).

Tijdens een auto-inflammatoire respons wordt het aangeboren immuunsysteem geactiveerd hoewel er geen ziektekiemen in het lichaam aanwezig zijn. Dat betekent dat de immuuncellen zich gedragen alsof ze ziektekiemen verslaan, wat leidt tot een ontstekingsreactie die van invloed is op het hele lichaam.[1] Hierdoor voel je je ziek, met typische symptomen zoals koorts, huiduitslag, gezwollen gewrichten, pijn en vermoeidheid.[1]

Waar komt dit door?

Er zijn verschillende oorzaken voor auto-inflammatoire ziektes:[1]

Genetische mutaties
  • Erfelijkheid
  • Verandering in de ‘instructies’ (DNA) van het aangeboren immuunsysteem
  • Onder andere bij periodieke (terugkerende) koortssyndromen (CAPS, FMF, TRAPS en HIDS/MKD)
Uitlokkingsfactoren
  • Stoffen die worden aangemaakt tijdens chemische reacties in het lichaam (metabole producten) of niet-lichaamseigen stoffen
  • Koude of koele lucht of veranderingen in de temperatuur (CAPS), stressfactoren (alle periodieke-koortssyndromen) of zelfs vaccinaties (HIDS/MKD)
Meerdere/onbekende oorzaken
  • Een patiënt kan last krijgen van: systemische juveniele idiopathische artritis en/of een aantal veelvoorkomende ziektes zoals jicht, pseudojicht, diabetes type II en atherosclerose

CAPS: Cryopyrine-geassocieerde periodieke syndromen, FMF: Familiaire mediterrane koorts, TRAPS: TNF-receptor-geassocieerd periodiek syndroom, HIDS/MKD: Hyperimmunoglobulinemie-D-syndroom/ Mevalonaatkinase-deficiëntie

De boosdoener: IL-1β

Interleukine-1-bèta (IL-1β) is een boodschapper (cytokine) van het niet-specifieke, aangeboren immuunsysteem die een belangrijke rol kan spelen bij veel auto-inflammatoire ziektes, onder andere door de ontstekingsrespons te bevorderen.[2] Cytokines zijn signalen die aan de immuuncellen doorgeven dat ze naar de plaats moeten gaan waar de indringers zijn.

Effecten van IL-1β (aangepast volgens [2])

IL-1β heeft effecten op verschillende delen van het lichaam:[2-6]

Periodieke koortssyndromen

Periodieke, ofwel terugkerendekoortssyndromen zijn zeldzame ziekten. Dat betekent dat ze bij minder dan 5 op de 10.000 mensen voorkomen.[6] Deze ziektes zijn meestal erfelijk [1] en kunnen worden veroorzaakt door een verandering in de genetische opbouw (DNA) van het aangeboren immuunsysteem. Hierdoor wordt dit immuunsysteem ingeschakeld wanneer er geen indringers zijn om aan te vallen. Onder periodieke-koortssyndromen vallen cryopyrine-geassocieerde periodieke syndromen (CAPS), familiaire mediterrane koorts (FMF), TNF-receptor-geassocieerd periodiek syndroom (TRAPS) en hyperimmunoglobulinemie-D-syndroom/mevalonaatkinase-deficiëntie (HIDS/MKD).[1]

De symptomen bestaan uit herhaaldelijke koortsaanvallen van langer dan 24 uur die vaak samen gaan met huiduitslag en gewrichtspijn.[1] Er kunnen andere symptomen zijn en soms kan er verdere schade optreden vanwege de effecten van een continue (chronische) ontsteking.[1]

Diagnose

Het stellen van de diagnose CAPS, FMF, TRAPS of HIDS/MKD kan erg gecompliceerd zijn. Dat komt doordat deze ziektes erg zeldzaam zijn en de symptomen ervan hetzelfde zijn als bij veel andere ziektes. Daarom worden er soms meerdere diagnostische tests uitgevoerd voordat de werkelijke oorzaak of aandoening wordt vastgesteld. Daarnaast moet de klinisch specialist die de diagnose stelt een scala aan andere aandoeningen uitsluiten.[7] Sommige patiënten hebben ouders, broers/zussen of andere familieleden met dezelfde auto-inflammatoire ziekte.

Behandeling van periodieke (terugkerende) koorts

Zeldzame auto-inflammatoire ziekten worden veelal behandeld in de academische ziekenhuizen. In Nederland zijn dat:

Amsterdam UMC / Emma kinderziekenhuis Amsterdam
Erasmus MC / Sofia kinderziekenhuis Rotterdam
LUMC / Willem-Alexander kinderziekenhuis Leiden
MUMC Maastricht
UMCG / Beatrix kinderziekenhuis Groningen
UMCU / Wilhelmina kinderziekenhuis (WKZ) Utrecht
Radboud UMC / Amalia kinderziekenhuis Nijmegen
VUMC Amsterdam

Wat zijn auto-immuunziektes?

Auto-immuunziektes hebben betrekking op het verworven immuunsysteem. Het verworven immuunsysteem bevat immuuncellen die zich alleen richten tegen een specifiek soort ziektekiem na het eerste contact. Bij auto-immuunziektes worden vaak antilichamen aangemaakt die zich per ongeluk richten tegen delen van het lichaam. Bekende auto-immuunziektes zijn bijvoorbeeld de ziekte van Crohn, psoriasis en reumatoïde artritis.

Soms overlappen ze elkaar

Sommige aandoeningen van het immuunsysteem kunnen niet precies worden ingedeeld als auto-inflammatoir of auto-immuun. Bij reumatoïde artritis en SJIA, bijvoorbeeld, spelen zowel het aangeboren als het verworven immuunsysteem een rol. Deze ziektes kunnen als auto-inflammatoire én als auto-immuunaandoeningen worden gezien.[1]

Landelijke patiënten vereniging

Bezoek voor meer aanvullende informatie ook http://www.kaisz.nl/ of http://www.vaisz.nl/. Kaisz is de landelijke vereniging voor kinderen met een autoimmuun
of auto-inflammatoire systeemziekte.

 

 Vaisz is de landelijke vereniging voor volwassenen met een autoimmuun of auto-inflammatoire systeemziekte.

Status: 4-1-2016

Bronnen
[1] Ciccarelli F, De Martinis M, Ginaldi L. Curr Med Chem 2014; 21: 261–269.
[2] Dinarello CA: JEM 2005; 201: 1355–1359.
[3] Dall, L, Standford JF. Available from: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK324 (accessed November 2015).
[4] Ceciliani F, Giordano A, Spagnolo V. Protein Pept Lett 2002; 9: 211–223.
[5] Nouri AME, Panayi GS, Goodman SM. Clin Exp Immunol 1984; 55: 295–302.
[6] Rare Diseases UK. About Rare Diseases. Available from: http://www.raredisease.org.uk/about-rare-diseases.htm# (accessed November 2015).

Kids Corner

Wilt u uw kind helpen hun ziekte te begrijpen? Waarom bezoekt u Kids Corner niet met uw kind en leest u de uitleg van Paula en Tim over auto-inflammatoire ziekten en hun ervaringen met het volgen van school- en naschoolse activiteiten.

LEES MEER OVER
Kids Corner

February 2016 - GLDEIM/ACZ885/0075